اهداف اتحادیه اروپا از آموزش و مجهز کردن نیروهای امنیتی افغانستان

  سه شنبه, 22 ارديبهشت 1394 ساعت 15:08

احساس تهديد امنيتي مستقيم يا غيرمستقيم از جانب افغانستان، نارضايتي از عمليات صرفا نظامي ايالات متحده در اين كشور و پيشبرد قدرت نرم اتحاديه اروپايي با تكيه بر مفاهيمي نظير حقوق بشر و كمك‌هاي بشردوستانه از بهانه‌هاي حضور بلند مدت مداخله‌گران غربي در افغانستان محسوب مي‌شود.

مقدمه

كشورهاي مختلف اروپايي چه در قالب نهادهاي بين المللي همچون سازمان ملل متحد و ناتو و چه در چارچوب اتحاديه اروپايي، نقش زيادي در آموزش و تجهيز نيروهاي امنيتي افغانستان بر عهده داشته‌اند. در واقع، رويكرد اتحاديه اروپايي به مسائل افغانستان برخلاف رويكرد آمريكا كه مبتني بر راهكارهاي نظامي است، بيشتر به يافتن راه حل‌هاي سياسي و از بين بردن ريشه‌هاي تروريسم معطوف مي باشد.(1) از اين رو، بين سال هاي 2014-2007، حدود 350 نيرو در بخش پليس بين المللي و 200 افسر محلي از كشورهاي مختلف اروپايي مشغول آموزش پليس افغانستان و كمك به وزارت كشور اين كشور بودند. علي رغم پايان يافتن مأموريت بسياري از نيروهاي نظامي خارجي در افغانستان در دسامبر 2014، كشورهاي اروپايي همچنان خواستار تداوم حضور و افزايش نقش آفريني در تحولات داخلي افغانستان به ويژه در حوزه امنيتي هستند. (2) لذا، اين نوشتار با نگاهي اجمالي بر جايگاه مهمترين كشورهاي اروپايي حاضر در افغانستان، اهداف و تهديدات ناشي از آن را براي آينده افغانستان تبيين خواهد كرد.

 

1- نقش کشورهای مختلف اروپایی در آموزش نیروهای امنیتی افغانستان

اتحاديه اروپايي به عنوان يك نهادي مجزا از كشورهاي عضو، مأموريت يا برنامه نظامي و امنيتي خاصي در افغانستان ندارد اما 25 مورد از 27 كشور عضو اتحاديه، در برنامه سازمان ملل متحد براي افغانستان موسوم به ISAF مشاركت دارند. افزون بر اين، اعضاي اتحاديه اروپايي حضوري پررنگ در تأمين منابع مالي براي بازسازي نيروهاي امنيتي و پليس افغانستان دارند. به عنوان مثال، تأمين 30 درصد از 12.5 ميليارد دلاري كه در كنفرانس‌هاي بين المللي (توكيو، برلين و لندن) در راستاي كمك‌هاي خارجي به افغانستان قول داده شده است، بر عهده كشورهاي اروپايي است. (3) طبق اطلاعات موجود در بازه زماني 2008-2002، حدود 822 ميليون دلار كمك خارجي از طرف 46 كشور كمك كننده در اختيار نيروهاي امنيتي افغانستان قرار گرفته است، درصد قابل توجهي از اين كمك‌ها از طرف اعضاي ناتو ارائه شده است كه به استثناي ايالات متحده غالب اعطاكنندگان اصلي جزء كشورهاي اتحاديه اروپا محسوب مي‌شوند. افزون بر اين، بايستي به برنامه‌هاي آموزشي مختص اتحاديه اروپا در افغانستان اشاره كرد.

 

برنامه پليس اتحاديه اروپا (EUPOL) در افغانستان، يك برنامه غيرنظامي و مردمي است كه از سال 2007 شروع شده و به دولت افغانستان در جهت راه اندازي نيروي پليس ملي كمك مي‌كند. اين كمك‌ها به نهادهاي داخلي افغانستان نظير وزارت كشور (داخلي)، پليس ملي افغان (ANAP)، وزارت دادگستري و دفتر دادستان كل ارسال مي‌شود. البته تمركز اين برنامه كمكي، آموزش نيروهاي امنيتي افغانستان به ويژه پليس ملي اين كشور است و اخيرأ برنامه مزبور توسط شوراي اتحاديه اروپا براي دو سال ديگر تمديد شد. مركز اين برنامه در كابل، پايتخت افغانستان واقع گرديده و شامل 240 نفر نيروي خارجي و 187 نفر نيروي داخلي است، بودجه ساليانه برنامه EUPOL 58 ميليون يورو مي‌باشد كه توسط كشورهاي مختلف اروپايي تأمين مي‌شود. (5)

 

در سال‌هاي اخير، دولت ايتاليا در برابر فشار ناتو مبني بر گسترش حوزه عملياتي خويش به استان‌هاي جنوبي مقاومت كرده است، زيرا سياست اين كشور به جاي درگيري نظامي، بيشتر حول محور خدمات رساني و ارائه كمك‌هاي مورد نياز براي جوامع پسامنازعه سازماندهي شده است.

 

1-1- بريتانيا

دولت بريتانيا به شدت از مأموريت ISAF در افغانستان حمايت كرده و رويكرد مداخله جويانه‌تري نسبت به مسائل داخلي اين كشور از جمله مسائل امنيتي دارد. دولت بريتانيا معتقد است كه بدون تأمين امنيت در افغانستان، تحولي در حوزه‌هاي اقتصادي و اجتماعي اين كشور رخ نخواهد داد و به همين دليل خواستار حضور مستحكم و اجراي عمليات نظامي در داخل مرزهاي اين كشور است. درواقع، پس از آمريكا، انگلستان در تأمين نيروهاي ISAF رتبه دوم را در اختيار دارد كه تعداد آن‌ها تقريبأ 9500 نفر مي‌باشد. مقر اين نيروها نيز، در منطقه هلمند واقع شده است كه مركز كاشت خشخاش در افغانستان به شمار مي‌رود.

 

از اين رو، انگلستان، به اصطلاح، نقش رهبري و سازماندهي نيروهاي ISAF را در مبارزه با توليد و قاچاق مواد مخدر در افغانستان بر عهده دارد. تلفات انساني نظاميان و مستشاران انگليسي در افغانستان نيز قابل توجه بوده است به طوري كه از سال 2001 تاكنون به بيش از 250 تن رسيده است. در حوزه كمك‌هاي مالي، همانند حضور نظامي، بريتانيا بعد از آمريكا در رتبه دوم كمك دهندگان به افغانستان قرار گرفته است. طبق وزارت امور خارجي و مشترك المنافع بريتانيا، كمك‌هاي مالي اين كشور به كابل بالغ بر 1.215 ميليارد دلار بوده است. (6) همچنين با برگزاري كنفرانس لندن در سال 2010، انگلستان منابع مالي قابل توجهي جهت آموزش 12000 تن از نيروهاي امنيتي و مردمي افغان جمع آوري كرد. هم اكنون بيش از 50 نفر افسر افغان توسط نيروهاي انگليسي مستقر در هلمند آموزش ديده و مشغول انتقال آموزش‌ها و تجربياتشان به ساير هم وطنان خويش هستند. (7)

 

2-1- هلند

دولت هلند نيز مانند دولت بريتانيا، بر اين باور است كه پيشبرد توسعه در كشورهاي بحران خيز همانند افغانستان بدون توجه به امنيت و ثبات سياسي امكان پذير نيست به همين دليل، هلند در سال 2006، به ارسال 1700 نيرو به استان جنوبي اروزگان در قالب ISAF نمود. به رغم مخالفت‌هاي داخلي در هلند، دولت اين كشور، مأموريت اين نيروها را به صورت متوالي تمديد كرده و به تعداد آنها افزوده است تا با سياست مداخله جويانه ساير كشورهاي اروپايي در افغانستان همگام گردد.  به عنوان مثال، در سال 2009، حدود 1950 نيروي هلندي در افغانستان مشغول بودند كه محل استقرار بسياري از آن ها در قندهار است. ميزان كمك‌هاي مالي هلند جهت تجهيز پليس افغانستان در سال 2011 حدود 600 ميليون دلار بوده و افغانستان به عنوان ششمين دريافت كننده كمك‌هاي مالي از هلند درآمده است.(8)

 

3-1- آلمان

علاوه بر حضور فعال دولت برلين در عرصه تعاملات ديپلماتيك با دولت كابل، آلمان يكي از بزرگترين تأمين كنندگان نيروي انساني و ارائه كمك‌هاي مالي در جهت آموزش و تجهيز پليس افغانستان محسوب مي‌شود. هرچند كه رويكرد كلان آلمان به وجود ناامني گسترده و ريشه‌هاي تروريسم در افغانستان كم و بيش شبيه ساير قدرت‌هاي اروپايي است، اما دولت اين كشور رغبت چنداني به حضور گسترده نظامي به ويژه در قالب ISAF ندارد. با اين حال، تعداد نيروهاي آلماني حاضر در افغانستان در ژانويه 2010، به 4280 نفر رسيده است و سومين كشور تشكيل دهنده نيروهاي ISAF پس از آمريكا و انگلستان به شمار مي‌رود. كمك‌هاي انسان دوستانه آلمان به مردم افغانستان در حوزه‌هاي مختلف اقتصادي و آموزشي مشهود مي‌باشد. به صورتي كه برلين شريك كليدي افغانستان در امر آموزش پليس افغانستان و بهينه سازي آن است.

 

در اواسط 2007، به علت اهميت اين موضوع براي اكثر كشورهاي اروپايي، پروژه آموزشي آلمان بر عهده اتحاديه اروپايي گذاشته شد تا كارآمدي بيشتري داشته باشد. (9)  كشور آلمان در سال 2008، ميزان كمك‌هاي مالي خويش به نيروهاي امنيتي افغانستان را از 12 ميليون يورو به بيش از 35 ميليون يورو افزايش داد. درواقع، كمك‌هاي مالي و پرسنلي آلمان به پليس افغانستان بيشتر بر نيروي زميني اين كشور متمركز است. (10)

 

در سايه ناامني طولاني مدت در افغانستان پس از تهاجم آمريكا به اين كشور در سال 2001، افراط گرايي مذهبي از يك سو و ضعف دولت نوپاي مركزي از سوي ديگر، زمينه را براي ادامه حیات گروه‌هاي تروريستي همچون طالبان فراهم بوده است.

 

4-1- فرانسه

سياست‌هاي فرانسه در افغانستان بيش از ساير كشورهاي اروپايي، امنيت محور است و اهتمام مقامات فرانسوي به آموزش نيروهاي امنيتي در افغانستان بيشتر از ساير شركاء مي‌باشد. زيرا 280 نفر از نيروهاي نظامي فرانسوي حاضر در خاك افغانستان، مستقيما درگير آموزش نظاميان اين كشور هستند. همچنين، بيش از 500 افسر فرانسوي در مقر فرماندهي ISAF واقع در كابل مستقر هستند و بيش از 800 تبعه فرانسه، مسئوليت حفاظت از امنيت فرودگاه بين المللي پايتخت افغانستان را بر عهده دارند. با وجود اين، در حوزه كمك‌هاي مالي، جايگاه فرانسه در مقايسه با هم قطاران غربي‌اش پايين‌تر است، زيرا بخش عمده‌اي از كمك‌هاي خارجي فرانسه به كشورهاي آفريقايي فرانسوي زبان اختصاص داده مي شود.

 

5-1- ايتاليا

حضور نيروهاي ايتاليايي در افغانستان محدودتر از ساير كشورهاي اروپايي است و بيشتر شامل تمركز بر مأموريت نظامي در غرب افغانستان و تقويت نظام امنيتي و قضايي اين كشور مي شود. در نقطه مقابل، كمك‌هاي مالي اين كشور به افغانستان قابل توجه است و افغان‌ها دومين مقصد كمك‌هاي خارجي كشور ايتاليا به شمار مي‌روند. به عنوان مثال، مقدار اين كمك‌ها در سال 2008، بالغ بر 120 ميليون دلار بوده است. افزون بر اين، بيش از 3000 نيروي ايتاليايي در استان هرات، مشغول آموزش پليس افغانستان هستند. در سال‌هاي اخير، دولت ايتاليا در برابر فشار ناتو مبني بر گسترش حوزه عملياتي خويش به استان‌هاي جنوبي مقاومت كرده است، زيرا سياست اين كشور به جاي درگيري نظامي، بيشتر حول محور خدمات رساني و ارائه كمك‌هاي مورد نياز براي جوامع پسامنازعه سازماندهي شده است. (11)

 

2- اهداف كشورهاي اروپايي در آموزش نيروهاي امنيتي افغانستان

1-2- احساس تهديد امنيتي از جانب گروه‌هاي تروريستي حاضر در افغانستان

در سايه ناامني طولاني مدت در افغانستان پس از تهاجم آمريكا به اين كشور در سال 2001، افراط گرايي مذهبي از يك سو و ضعف دولت نوپاي مركزي از سوي ديگر، زمينه را براي ادامه حیات گروه‌هاي تروريستي همچون طالبان فراهم بوده است. گروه‌هايي كه كشورهاي غربي از جمله اروپايي‌ها را نشانه گرفته‌اند. در واقع، اتحاديه اروپايي به علت نزديكي جغرافيايي، حتي بيش از آمريكا، از بقا و تداوم گروه‌هاي تروريستي مذكور هراس دارند و با كمك به نيروهاي امنيتي افغانستان در جهت تقويت دولت مركزي و جلوگيري از به قدرت رسيدن مجدد آنان تلاش مي كنند.

 

2-2- ارتقاي جايگاه اتحاديه اروپايي در جهان

از طرفي ديگر، در سلسه مراتب قدرت جهاني، كشورهاي اروپايي در قالب اتحاديه، خواهان نقش آفريني بيشتر در مسائل و مشكلات بين المللي هستند و نمي‌خواهند عرصه بازي قدرت را در اقصي نقاط جهان به آمريكا و ساير رقبا ببازند. موقعيت ژئواستراتژيك افغانستان به عنوان حايلي ميان سه كشور عمده غيرغربي و مخالف جهان تك قطبي (روسيه، چين، ايران) مزيد بر علت شده است تا كشورهاي اروپايي همچون واشنگتن اهتمام ويژه‌اي براي افغانستان قائل شوند و به روش‌هاي گوناگون براي تداوم حضورشان بهانه تراشي كنند كه مسئله آموزش نيروهاي نظامي و امنيتي افغان در اين راستا قابل تحليل مي‌باشد.

 

موقعيت ژئواستراتژيك افغانستان به عنوان حايلي ميان سه كشور عمده غيرغربي و مخالف جهان تك قطبي (روسيه، چين، ايران) مزيد بر علت شده است تا كشورهاي اروپايي همچون واشنگتن اهتمام ويژه‌اي براي افغانستان قائل شوند و به روش‌هاي گوناگون براي تداوم حضورشان بهانه تراشي كنند كه مسئله آموزش نيروهاي نظامي و امنيتي افغان در اين راستا قابل تحليل مي‌باشد.

 

3-2- مخالفت با يكجانبه گرايي آمريكا در افغانستان

 همچنين، اروپايي‌ها از يكجانبه گرايي دولت آمريكا در برخي از مناطق و موضوعات به ويژه در برخورد صرفأ نظامي با پديده‌هاي اجتماعي و سياسي ناخشنود هستند. آن‌ها، ريشه‌كني تروريسم و ساير مشكلات امنيتي در افغانستان را در گرو تأمين نيازهاي اقتصادي و آموزش فرهنگي مردم افغان مي‌بينند و با ارائه كمك‌هاي خارجي به دولت افغانستان، به زعم خويش به دنبال ريشه‌كني پديده تروريسم هستند تا از تهديدات آتي آن مصون باشند. سرانجام بايستي از اهميت جايگاه قدرت نرم در سياست خارجي اتحاديه اروپا نام برد كه با شعار پيشبرد حقوق بشر و ارائه كمك‌هاي انسان دوستانه و با هدف تأمين منافع و امنيت ملي كشورهاي عمده اروپايي دنبال مي‌گردد.

 

3- تهديدات ناشي از فعاليت مستشاران نظامي اروپايي براي افغانستان

1-3- افزايش نفوذ كشورهاي اروپايي در امور داخلي افغانستان

با حضور گسترده غربي‌ها در افغانستان چه به صورت انفرادي و چه در قالب نهادها و برنامه‌هاي بين المللي، شناخت آن‌ها از مسائل و مشكلات اين كشور رو به فزوني گزارده و زمينه ساز نفوذ و دخالت‌هاي آتي خواهد شد. درواقع، يكي از دلايل اصلي همكاري كشورهاي اروپايي با دولت مركزي كابل، عدم شناخت كافي آن‌ها از ويژگي‌هاي فرهنگي مردم افغان و مختصات جغرافيايي اين كشور بوده كه به عدم موفقيت کامل آنان در پاكسازي گروه‌هاي تروريستي مستقر در افغانستان منجر شده است. اما با تداوم روند فعلي، به تدريج دايره اطلاعاتي غربي‌ها از كشور افغانستان گسترده‌تر خواهد شد و در صورت ايجاد تنش و سردي در روابط دولت افغانستان با اين كشورها، مي‌تواند عليه دولت و ملت افغانستان به كار گرفته شود.

 

حضور چندين ساله نيروهاي غربي در افغانستان و متكي بودن نيروهاي بومي افغان به نهادهاي امنيتي خارجي، اين نيروها را از استقلال عمل لازم در انجام مأموريت‌ها و وظايف خود ناتوان مي گرداند، چرا كه، همواره تصميم گيرنده اصلي چه در حوزه عملياتي و چه در حوزه سياسي، افسران عالي رتبه غربي بوده‌اند.

 

2-3- وابستگي افغانستان به نهادهاي امنيتي خارجي

حضور چندين ساله نيروهاي غربي در افغانستان و متكي بودن نيروهاي بومي افغان به نهادهاي امنيتي خارجي، اين نيروها را از استقلال عمل لازم در انجام مأموريت‌ها و وظايف خود ناتوان مي گرداند، چرا كه، همواره تصميم گيرنده اصلي چه در حوزه عملياتي و چه در حوزه سياسي، افسران عالي رتبه غربي بوده‌اند و نيروهاي افغان، تنها به عنوان سربازاني مطيع كه از اختيارات كافي برخوردار نبودند، انجام وظيفه كردند و استعدادهاي بالقوه آن‌ها در راستاي امنيت و ثبات افغانستان بالفعل نخواهد گرديد كه اين امر زمينه ساز وابستگي بيشتر افغانستان به مستشاران نظامي غرب بوده و تداوم ناامني را به همراه خواهد داشت.(13)

 

نتیجه

آموزش پليس و ساير نيروهاي امنيتي افغانستان، يكي از بهانه‌هاي حضور بلند مدت مداخله‌گران غربي در اين كشور محسوب مي‌شود. كشورهاي اروپايي از آموزش و تجهيز پليس و ارتش ملي افغانستان اهداف مختلفي را دنبال مي‌كنند كه برخي از مهمترين آن‌ها شامل احساس تهديد امنيتي مستقيم يا غيرمستقيم از جانب افغانستان، نارضايتي از عمليات صرفا نظامي ايالات متحده در اين كشور و پيشبرد قدرت نرم اتحاديه اروپايي با تكيه بر مفاهيمي نظير حقوق بشر و كمك‌هاي بشردوستانه مي‌گردد. هرچند كه در نگاه اول، اقدامات كمكي و آموزشي اروپايي‌ها، مثبت به نظر مي‌رسند، اما اين امر در بلندمدت تهديداتي را متوجه امنيت ملي افغانستان مي‌كند كه از اينها مي‌توان به افزايش نفوذ كشورهاي اروپايي در امور داخلي افغانستان، عدم بومي سازي سيستم امنيتي اين كشور و تداوم وابستگي افغانستان به نهادهاي خارجي به ويژه در حوزه مسائل امنيتي و اطلاعاتي اشاره كرد.

 

----------------------------------------

منابع:

1- مركز تحقيقات استراتژيك، اتحادیه اروپایی و تحولات افغانستان: اهداف و پیامدها، 28 فروردين 1388، قابل دسترسي از:

http://www.csr.ir/departments.aspx?abtid=01&depid=44&semid=301

2- Laurence Norman, EU to Start Planning for Afghan Police Mission, 2013

, June 24. Available at: http://www.wsj.com/articles/SB10001424127887323683504578565520621569406

3- “NATO in Afghanistan: A Test of the Transatlantic Alliance ,” Congressional Research Service, 3 December 2009.

4- http://www.defense.gov/pubs/United_States_Plan_for_Sustaining_the_Afghanistan_National_Security_Forces_1231.pdf

5- http://www.eupol-afg.eu/node/37

6- Foreign and Commonwealth Office, Global Issues, “The UK effort in Afghanistan;”

7- https://www.gov.uk/government/publications/uks-work-in-afghanistan/the-uks-work-in-afghanistan

8- Ministry of Foreign Affairs, “The Netherlands in Afghanistan,” Newsletter No. 10, 1 September 2007

9- Federal Government, “Afghanistan Conference confirms the validity of the German strategy,” 29 January 2010

10- http://www.neurope.eu/article/police-training-afghanistan-gets-more-funding

11- Alan Cowell, “Italy May Add 1,000 Extra Troops in Afghanistan,” The New York Times, 3 December 2009.

12- http://www.cnas.org/files/documents/publications/South%20Asias%20Geography%20of%20Conflict_Robert%20D.%20Kaplan_0.pdf

13- http://www.rand.org/content/dam/rand/pubs/monographs/2011/RAND_MG1066.pdf

Noskhe Jadid

آخرین مطالب