چرا قبایل وابسته به قذافی از داعش در لیبی حمایت می‌کنند؟

  وائل حسام/ خبرنگار و تحلیلگر سیاسی جهان عرب یکشنبه, 10 اسفند 1393 ساعت 10:03

بار دیگر درگیری­‌های قبیله­‌ای به لیبی باز­می­‌گردد تا به شکل جدیدی خود را نمایان سازد، این بار این درگیری‌ها با گروه «داعش» سر باز کرده‌اند، از این­‌رو استان «سِرت» قرارگاه سرهنگ «معمر قذافی»، امروز به پناهگاه اصلی «داعش» تبدیل شده است، به این علت که گروه مذکور از شهر «درنه» در شرق لیبی، حرکت کرده تا به «سرت» که در مرکز واقع شده رسیده است و  توانسته با گروه­‌هایی از  قبیله ­های بزرگی که مؤید «قذافی» بودند، هم­‌پیمانی ایجاد کند و میزان زیادی از ساکنانِ مناطقی از لیبی را با خود همراه سازد.

بار دیگر درگیری­‌های قبیله­‌ای به لیبی باز­می­‌گردد تا به شکل جدیدی خود را نمایان سازد، این بار این درگیری‌ها با گروه «داعش» سر باز کرده‌اند، از این­‌رو استان «سِرت» قرارگاه سرهنگ «معمر قذافی»، امروز به پناهگاه اصلی «داعش» تبدیل شده است، به این علت که گروه مذکور از شهر «درنه» در شرق لیبی، حرکت کرده تا به «سرت» که در مرکز واقع شده رسیده است و  توانسته با گروه­‌هایی از  قبیله ­های بزرگی که مؤید «قذافی» بودند، هم­‌پیمانی ایجاد کند و میزان زیادی از ساکنانِ مناطقی از لیبی را با خود همراه سازد.

 

در «سرت» بسیاری از جوانان از اهالی قبیله­‌های «قذاذفة» و «عمامرة» و «ورفلة»- بزرگ‌ترین قبیله­‌های لیبی- به گروه «دولت اسلامی» پیوسته‌اند و به نظر می­‌رسد که آن‌ها گمشده­‌شان را در هم­‌پیمانی با گروه داعش یافته‌اند، چرا که این ائتلاف، قدرتشان را در مقابل دشمنان و رقیبان تاریخی­‌شان در «مصراتة» افزایش می­دهد. مصراته همان شهری است که نفوذ خود را در غرب لیبی بعد از انقلاب افزایش داده بود و بارزترین شرکت­ کننده در انقلاب لیبی محسوب می­‌شد. هم‌چنین این قبیله­‌هایی که به گروه «داعش» منتسب شده­‌اند، نوع مبارزه آن‌ها ازلحاظ درنده­ خویی کمتر از نیرو­های ژنرال بازنشسته «حفتر»- هم­‌پیمان و مورد حمایت سازمان­‌های عربی­‌ای که با اسلام­‌گرایان خصومت می­‌ورزند- نیست.

 

«مصراتة» گرایش­‌های «اخوانی» دارد و همان شهری است که انقلاب لیبی را پایه­‌گذاری کرد. این شهر و هم‌چنین «سرت» و قبیله­‌های هوادار «قذافی» که الآن با گروه سلفی جهادی «داعش» هم­‌پیمان شده­‌اند اکنون علیه «حفترِ» موردحمایت از طرف سازمان­‌ها و کشورهای عربی و غربی، متحد شده‌اند. اما در عین حال نباید از این نکته مهم غافل شد که درگیری­‌های داخلی بین «مصراتة» از یک سو و قبیله­‌های «سرت» و «بنی ولید» که حامی «قذافی» بودند و مهم‌ترین آن‌ها «ورفلة»، «قذاذفه»، «عمامرة» و «فرجان»اند، از سوی دیگر وجود دارد و این نزاع تاریخی و قدیمی بوده است که پیوسته تجدید می­‌شود. به طوری که انقلاب لیبی صورتی از این درگیری بین «مصراتة» انقلابگرِ ضد قذافی و قبیله­‌های «سرت» و «بنی ولید» که پشتیبان نظام حاکم بودند را به نمایش گذاشت.

 

این درگیری به پیش از صد سال قبل کشیده می­شود، به این نحو که در دوران استعمار ایتالیا، زدوخورد­هایی میان «سرت» و «مصراته»ای که برای تثبیت سلطه­‌ی خود در غرب لیبی تلاش می­‌کرد، شکل گرفت. تا حدی که «مصراته» به «بنی ولید»- بزرگ‌ترین پناهگاه قبیله­‌های «ورفلة» لیبی- حمله کرد و در آنجا رهبر مشهور «ورفلة» به نام «بلخیر» توانست «مصراته» را شکست دهد و سرِ فرمانده آنها (رمضان سویحلی) را از تنش جدا کند. از آن روز دشمنی میان این دو شهر گاهی فروکش می­‌کند و گاهی هم سر بر می­‌آورد و در آخرین دور، درگیری بین آنها به این نحو بازسازی شد که «مصراته» بعد از سقوط طرابلس محاصر‌ه­‌ای را بر «بنی ولید» و «سرت» تحمیل کرد و این دو شهر توانستند با اهالیِ قبیله­‌ایِ تندخویشان که از شهر پشتیبانی می‌کردند برای چند ماه مقاومت کنند. (اما در نهایت، «سرت» به دست جنگاوران «مصراته» سقوط کرد و همین مصراته‌ای ها بودند که «قذافی» را کشتند.)

 

شایان ذکر است بیشترین منطقه­‌ای که در «سرت» در آن زمان پایداری کرد «منطقه شماره 2» بود. من در سفری که هنگام انقلاب به «سرت» و منطقه شماره 2 داشتم، دیدم که «سرت» و راه واصلِ «راس لانوف» به «اجدابیا» مملو از هزاران داوطلب قبیله­‌ای بود که برای مصونیت این شهرها از حمله­‌های انقلابیون به آنجا آمده بودند (انقلابیون متشکل از قبیله­‌های شرق لیبی و «مصراته» در غرب لیبی بودند). در «سرت» و در منطقه شماره 2، که بزرگترین منطقه شهر بود و به پایداری اسطوره­ای در مقابل نیروهای «مصراتة» مشهور شده بود، پرچم­‌های سبز رنگ «قذافی» را مشاهده کردم. هر کس الان به این منطقه برود پرچم­‌های سیاه گروه «داعش» را که جایگزین پرچم­‌های سبز «قذافی» شده­‌اند، می‌تواند ببیند. علاوه­ بر قبیله­‌های «عمامرة» و «قذاذفه»، بیشتر ساکنان این منطقه از قبیله «ورفلة»اند که ریشه­‌های آن به شهر «بنی ولید» باز می­‌گردد، این قبائل در کنار پسر «قذافی» جنگیدند تا منطقه­‌شان تقریباً ویران شد. هم‌چنین این منطقه حامی اصلی نیروهای «داعش» در «سرت» به شمار می­‌رود.

 

شاید متناقض جلوه کند که بیشتر ساکنان این منطقه وقتی شهرشان محاصره شد مقرر نکرده بودند که در کنار «قذافی» خواهند جنگید، به ویژه این‌که بسیاری از آنها از طرف حکومت «قذافی» در آن هنگام که حاکمیتش در معرض مبارزه‌طلبی‌های کودتاگرانه در سال 93 قرار گرفته بود و نظامیان «ورفلة» در آن دست داشتند، تحت فشار قرار گرفته بودند. اما آن‌چه ملحق شدن مردم این منطقه به نیروهای «قذافی» را قطعی کرد، حمله خشونت‌بار نیروهای ناتو بود که قسمت­‌های بزرگی از منطقه­‌شان را ویران کرد و بیشتر از 45 جوان از قبیله «ورفلة» را که برای نجات قربانیان حمله­ قبلی گرد آمده بودند را به قتل رساند.

 

این اتفاق شبیه رخدادهای شهرهای عربی دیگر مثل «رقة» در سوریه و «موصل» در عراق است. به این صورت که وقتی حمله­‌های نیروهای هم­‌پیمان بین­‌المللی [پیمانی که آمریکا علیه تروریسم تشکیل داد] آغاز شد، نسبت هم­بستگی میان ساکنان سنی مذهب این شهر­ها با گروه «داعش» افزایش پیدا کرد.

 

پس از کشته شدن «قذافی» نیروهای انقلابی بر «سرت» چیره شدند و شبه­ نظامیانِ «مصراته» و نیز معتمد آنها، سازمان عفو بین­‌الملل، مرتکب تجاوزاتی از جمله اعدام و کشتار بر پایه هویت قبیله­‌ای شدند. بنابراین حرکت‌های طرد­کننده­­ی «سرت» با این عنوان که قرارگاه «قذافی» بوده است ادامه پیدا کرد، تا  دشمنی­‌های کوبنده با «مصراتة» را دوباره به خاطرشان بیاورد، و امروز نیز هم­‌پیمانی قبیله­‌ها را با گروه «داعش» به خاطر خشم با «مصراتة»ای که پناهگاه بزرگ «اخوان المسلمین» شناخته شده است رقم بزند.

 

بسیاری از گروه­‌های سلفی «انصار الشریعة» به گروه داعش گرویده­‌اند و هسته آن را تشکیل داده­‌اند، اما حتی «انصار الشریعة» هم از گرایشات قبیله­‌ای تاثیر پذیرفته­ است. «محمود ورفلی» روزنامه­‌نگار لیبییایی در این باره می­‌گوید: بیشتر اعضای سلفی گروه «انصار الشریعة» که به شهر «مصراتة» انتساب دارند، بیعت با گروه «داعش» را رد کرده­‌اند در حالیکه بیشتر اعضای «انصار الشریعة» در «سرت»، «درنة»، «بنغازی» و شهرهای دیگر با «داعش» بیعت کرده­اند. این اختلاف بعد از سیطره مجموعه­‌ای از گروه «داعش» بر سازمان‌های دولتی در «سرت» به روشنی آشکار شده است. «انصار الشریعه» نیز بیانیه­‌ای در رسانه­‌ها منتشر کرده، و در آن از هر گروهی که با «داعش» بیعت کند برائت جسته­ است.

 

روزنامه­ نگار لیبیایی «محمود ورفلی» می­‌گوید: بیشتر اعضای موسسه­‌های دولتی در «سرت» بعد از آنکه فرم­‌های معروف به«استتابة: توبه خواستن» را امضا کردند به «داعش» ملحق شده­اند، او اضافه می­‌کند: «حداقل در یک منطقه از «سرت» 75 کارمند وجود دارند که برای کار تحت امر «داعش» به آن گروه پیوسته­‌اند، و این افراد از کسانی­‌اند که زمان «قذافی» در دستگاه­‌های امنیتی داخلی و اداره صدورگذرنامه و ادارات پلیس مشغول کار بوده­‌اند». به نظر می­‌رسد بر خلاف ادعاهای منابع متعدد که می­‌گویند بین «مصراتة» و جریان «اخوانی»اش، و «سرت» و قبیله­‌هایش که با «داعش» بیعت کرده­‌اند به خاطر وحدت قوایشان در مقابل نیروهای «حفتر» و نیز از بین بردن تمام درگیری­‌هایشان، شاید تفاهم‌هایی به وجود آید اما باید منتظر درگیری‌های جدیدی در «سرت» در روزهای آینده بود. فهم نقشه درگیری­‌های قبائل لیبی عهده­ دار تفسیر و توضیح کشمکش­‌هایی است که در خلال انقلاب لیبی رخ داد و دوباره در غرب لیبی تحت عنوان‌های مختلف بین «مصراتة» و «سرت» و «بنی ولید» در حال تکرار است. بنابراین آن قبیله­‌ها ثابت هستند و آن‌چه تغییر می­‌کند پرچم­‌های سیاسی است.  

 

***

• مترجم: محمدرضا عرب

Noskhe Jadid

آخرین مطالب