بررسی ریشه‌ی اختلافات اخیر قطر و عربستان

  چهارشنبه, 21 اسفند 1392 ساعت 11:00

اخیرا وقتی عربستان پیشنهاد کرد که این شورا تبدیل شود به کنفدراسیون یا اتحادیه، خیلی‌ها مخالفت کردند که در راس آنها قطر بود و در ذیل آن عمان؛ امارات و کویت هم مخالف بودند؛ هرچند ابراز نکردند. بحرین هم از آنجایی که توسط عربستان اشغال شده است، چاره‌ای ندارد و حتی بعضی از اعضا به خصوص عمان و قطر تهدید کردند که اگر شورا به اتحادیه تبدیل شود، از شورا خارج خواهند شد.

با سلام خدمت جناب دکتر مهتدی. ریشه اصلی اختلافات قطر و عربستان در چیست و چه نقشی در آینده شورای همکاری خلیج فارس دارد. به چه میزان این اختلافات موجب انحلال شورای همکاری خلیج فارس خواهد شد؟

 

زمانی بود که همه کشورهای عرب خلیج فارس تابع عربستان سعودی بودند و نقش برادر بزرگ تر را ایفا می‌کرد و هر وقت پادشاه سعودی به شرق عربستان سفر می‌کرد همه شیوخ عرب به دیدن پادشاه می‌رفتند. الان با تحولاتی که پیش آمده اوضاع مقداری فرق کرده است. الان این کشورها می‌خواهند حداقل در زمینه روابط خارجی عملکرد مستقلی داشته باشند. این مسئله را هنوز برادران سعودی نپذیرفته‌اند و انتظار دارند که سایر اعضا هم چنان دنباله رو عربستان باشند به عنوان برادر بزرگ‌تر به وی نگاه کنند.

 

اخیرا وقتی عربستان پیشنهاد کرد که این شورا تبدیل شود به کنفدراسیون یا اتحادیه، خیلی‌ها مخالفت کردند که در راس آنها قطر بود و در ذیل آن عمان؛ امارات و کویت هم مخالف بودند؛ هرچند ابراز نکردند. بحرین هم از آنجایی که توسط عربستان اشغال شده است، چاره‌ای ندارد و حتی بعضی از اعضا به خصوص عمان و قطر تهدید کردند که اگر شورا به اتحادیه تبدیل شود، از شورا خارج خواهند شد. این زمینه اصلی اختلاف بود. هرچند به لحاظ تاریخی بین قطر و عربستان سالهاست که رقابت وجود دارد و قطر میخواهد نقش منطقه‌ای مستقلی را از عربستان ایفا بکند. لذا این دو کشور به خصوص در نقاط بحرانی در مقابل هم قرار گرفتند. مثلا در مصر، عربستان از وضعیت جدید و اقذامات ارتش حمایت میکند و اخوان را در لیست گروه‌های تروریستی قرار داده در حالی که قطر هم چنان از اخوان المسلمین حمایت میکند. یا در سوریه، عربستان سعی می‌کند همه معارضین را گرد هم بیاورد و تحت سلطه خودش قرار بدهد در حالی که نقش قطر در بحران سوریه پیش از نقش عربستان بوده است . لذا به نظر می‌رسد مشکل اصلی همانطور که در بیانیه قطر آمده است راجع به نقش ایفا کردن مستقل قطر در سطح منطقه‌ای باشد. عربستان از آنجایی که از نقش قطر به شدت نگران هست ودرعین حال سعودی‌ها از اوضاع داخلی خودشان نیز نگران هستند، این نگرانی ها باعث شده که به شکل کنونی با قطر در بیفتند. با توجه به این که عمان هم موضع نسبتا مستقلی درکنار قطر دارد، سعی می‌کند نسبت به عربستان سعودی و کویت میانجی باشد. این گونه تصور می‌شود که عربستان، امارات و بحرین در کنار هم هستند که البته موضع بحرین و امارات را نمی‌شود در یک ردیف قرار داد. اماراتی‌ها وضعیت مستقل خودشان را دارند اما بحرینی‌ها کاملا تسلیم عربستان هستند. به هر حال این‌ها موجب شده است که عربستان در برابر علامت سوال بزرگی قرار بگیرد و عملا این شورا نه در زمینه نظامی و نیروهای سپر جزیره، نه در زمینه وحدت پولی و نه در سیاست خارجی، موفق نیست. لذا ما می‌بینیم که عملا از این شورا تنها اسمی مانده است

 

آیا این اختلاف به سطح اتحادیه عرب کشیده خواهد شد یا خیر؟

 

بله حتما. چرا که کشورها تغییر شکل داده‌اند. به ویژه مصر و سوریه. مصر و سوریه در حال حاضر درگیر مسائل داخلی خودشان هستند و کشورهای مغرب عربی زیاد تمایلی در ورود به مسائل مشرق عربی ندارند. به خصوص بعد از شروع انقلابهای مردمی و خیزشهای مردمی که پیش از آن عملا نقش ویژه‌ای در اتحادیه بازی می‌کردند؛ به خصوص قطر که نفوذ زیادی در اتحادیه پیدا کرده بود. در زمانی که دو کشور مصر و سوریه به مسائل داخلی درگیر هستند و مغرب عربی با مشرق عربی کاری ندارد و کشورهای خلیج فارس درگیر مسائل منطقه‌ای خودش است عملا خود اتحادیه عرب به شدت تضعیف شده و قادر به هیچ کاری نیست. شورای وزیران هم که تشکیل می‌شود ایضا؛ هر وزیری به دنبال کار خودش می‌رود. و اصولا آن  اتحادیه عرب که قرار بود از جامعه عرب به جهان عرب انتقال پیدا کند محقق نشده است. معتقد هستم که سرنوشت اتحادیه عرب شبیه همین شورای همکاری خلیج فارس است که صرفا نامی از آن باقی است و امکان ورود به هیچ مسئله‌ای را ندارند.

 

آیا انحلال شورای همکاری تاثیری بر سرنوشت بحرین خواهد داشت؟

 

تصور نمی‌کنم که انحلالی صورت بگیرد. اینها حداقل در زمینه مسائل امنیت داخلی منافع مشترک دارند. چرا که یک خطر واحدی است که همه را تهدید می‌کند. و معمولا هم کنفرانس وزرای کشور این اعضا در گرفتن تصمیم مشترک موفق بوده است اما در مابقی زمینه‌های اقتصادی و اجتماعی نا موفق بوده‌اند. لذا به دلیل مسائل داخلی حتی اگر وضعیت بدتر هم بشود، تصور نمی‌کنم انحلالی صورت بگیرد. حالا بر فرض اینکه منحل بشود حضور نیروهای عربستان در بحرین وضعیت خاصی پیدا می‌کند چرا که آنان حضورشان را در قالب نیروهای سپر جزیره تعریف کرده‌اند و عملا بحرین را به تصرف درآورده‌اند و حضور سایر کشورها نیز صرفا نمادین است.

بارگیری پیوست‌ها:

Noskhe Jadid

آخرین مطالب