اندیشکده راهبردی تبیین - تحولات مصر

در سالی که گذشت، منطقه‌ی غرب آسیا و شمال آفریقا، حوادث مختلفی را تجربه کرد. اندیشکده راهبردی تبیین، در سلسله گزارش‌هایی، به بررسی مهمترین تحولات و رویدادهای کشورهای عراق، سوریه، یمن، عربستان سعودی، ترکیه، لبنان، فلسطین، بحرین، لیبی و مصر و همچنین رژیم صهیونیستی در سال 94 پرداخته است. همچنین سعی شده است چشم‌اندازی هرچند اندک از سال آینده‌ی آن‌ها نیز ارائه گردد.

قانون جدید ضد تروریستی مصر موجب قانونی شدن وضعیت فوق‌العاده در این کشور خواهد شد و با این مسئله، قانون از شاخصی برای احقاق حق و عدالت و دفاع از آزادی‌های مردم و کرامت آنان به ابزاری در دست قدرت برای قلع‌وقمع مخالفان و تشدید قبضه آن بر جامعه تبدیل می‌شود که این شرایط، تروریسم را گسترش خواهد داد و به آن دامن خواهد زد.

دولت سیسی در کنار برخورد سخت و سرکوب مخالفان و جلوگیری از سر برآوردن جنبش­‌های اسلام­گرا و یا سلفی معارض حکومت مصر، به حمایت و پشتیبانی از گروه­‌های سلفی حامی حکومت می­‌پردازد و از این گروه­‌های سلفی به‌عنوان سدی در برابر سایر سلفیان استفاده می­‌کند. به عبارتی دیگر درگیری میان خود و اسلام­گرایان را به درگیری میان گروه­‌های اسلام­گرا مبدل می­‌سازد.

بیعت گروهک «انصار بیت‌المقدس» با ابوبکر البغدادی، سرکرده گروه تروریستی داعش، نقطه عطفی در مسیر تحولات سیاسی و امنیتی مصر به شمار می‌آید. در حال حاضر مصر با موج جدیدی از اندیشه‌های تکفیری مواجه است که به‌نوعی میراث‌دار نسل‌های پیشین خود در دهه هفتاد قرن بیستم میلادی هستند.

 

سیسی با کودتای نظامی مرسی را به زیر کشید و با کودتایی قضایی رئیس سابق خود را نجات بخشید. بدون شک اگر جمال عبدالناصر زنده بود، به او می‌گفت که برای حفظ خود باید مبارک را فدا کند، شاید در آینده‌ای نه چندان دور سیسی نیز به سرنوشت مرسی دچار شود و در قفس مجبور به دفاع از عملکرد خود در زمان کودتای نظامی و کشتار میدان رابعه باشد.

علی رغم تلاش دولت سیسی برای کنترل فضای دینی به نظر می رسد نبرد بین حاکمیت که تلاش می کند بر سازگاری سیاست های خود با اسلام تاکید نماید و جریان اسلام سیاسی که تلاش می کند مشروعیت دینی حاکمیت را زیر سوال ببرد، ادامه خواهد یافت.دولت سیسی با وضع قوانین محدود کننده به دنبال کنترل فضای دینی و محدود نمودن حوزه نفوذ جریان اخوان المسلمین است.

هم اکنون لیبی وارد یک وضعیت بغرنج شده است و روز به روز بر وخامت اوضاع این کشور افزوده می‌شود. لیبی اکنون از دودستگی و اختلاف نیروها و عدم اجماع آنان بر سر فرآیندهای سیاسی رنج می‌برد که این معضل در سایه‌ی وضعیت کنونی و اختلافات عمیق طرفین تا رسیدن به یک راه‌حل میانه ممکن است مدتی ادامه یابد. با این حال کشورهای همسایه‌ی لیبی از جمله مصر در درازمدت خواهان آشفتگی کامل اوضاع در این کشور نیستند.

هرچند هنوز چند ماهی از رسیدن السیسی به مقام ریاست­ جمهوری مصر نمی­‌گذرد، اما آنچه که در ماه­‌های اخیر در مصر شاهد هستیم نشان می­‌دهد که سیسی درست همان راهی را می­‌رود که پیش از او مبارک رفت؛ یعنی تعامل در عرصة سیاست خارجی و داشتن روابط نزدیک با قدرت‌های منطقه­‌ای و فرامنطقه­‌ای و در مقابل سیاست سرکوب نیروهای داخلیِ مخالف و به‌کارگیری مشت آهنین در عرصة سیاست داخلی.

بازگشت نظامیان ضربه‌ای قدرتمند به جامعه‌ی مدنی مصر و حرکت‌های آزادی‌خواهانه زده است اما موفقیت حکومت نظامیان در سایه‌ی تضادها و شکاف‌های اجتماعی و سیاسی موجود اندک بوده است. با توجه به آگاهی سیاسی موجود در مصر که پس از انقلاب افزایش چشمگیری یافته و ترس فروریخته‌ی مردم و جوانان، احتمال فرسایش اقتدار حکومت سیسی و در نتیجه دگرگونی اوضاع در آینده‌ای نه چندان دور وجود دارد.

از جمله نهادهای مدنی و موثر در مصر، تشکل‌های دانشجویی هستند، به‌طوری که نمی‌توان از تاریخچه‌ی فعالیت‌های دانشجویی در مصر چشم پوشید. ناگفته پیداست که یکی از بسترهای مهم در انقلابِ مردم مصر در 25 ژانویه 2011م، فعالیت‌های دانشگاهی بوده‌است. بنابراین ضمن اعتراف به این که انقلاب 25 ژانویه، یک انقلاب مردمی بود که در آن گروه‌های اجتماعیِ گوناگونی شرکت داشتند، باید اشاره داشت که این جوانان و جنبش‌های اعتراضی جوان بودند که کلید شروع انقلاب را زدند.

Noskhe Jadid

آخرین مطالب