اندیشکده راهبردی تبیین - تحولات مصر

فضای مصر، امروز، بیش از هر روز دیگری دچار تنش و چالش است؛ چراکه پس از سه سال نبود پارلمان، مقرر گردید تا انتخاباتی سرتاسری برگزار شود. اما اکنون این پرسش مطرح است که چرا احزاب مهم مصر آن را به شکل رسمی تحریم نموده ولی درواقع تلاش دارند در چارچوب نامزد مستقل شرکت نمایند؟ آنچه به نظر می‌رسد این است که فضایی که از سوی السیسی ایجاد شده، احزاب را به این نتیجه رسانده است که انتخابات بازی دیگری از سوی دولت وی است. اما آن‌ها این نکته را در نظر می‌گیرند که در این فضای محدود، تنها نقطه امید آنان، این انتخابات است.

اخیراً قاهره شاهد شروع گفتگوی استراتژیک میان مصر و آمریکا بود. گفتگوی استراتژیک عنوانی است که بر مذاکرات و تبادل‌نظرهای دوره‌ای میان مصر و ایالات‌متحده اطلاق می‌شود و هدف اصلی آن تبادل‌نظر و نزدیک کردن دیدگاه‌ها و یافتن راه‌حل‌های مشترک در مورد مسائل موردعلاقه طرفین بوده است. ابتدای این گفتگوها به اوایل دوران مبارک بازمی‌گردد و اولین دور آن در سال 1988 و با حضور کارشناسانی از مصر و آمریکا برگزار شد.

الازهر به‌عنوان یکی از مهم‌ترین نهاد‌های مذهبی در مصر و در جهان اهل سنت، در جریان انقلاب‌های عربی نقشی حاشیه‌ای را ایفا کرد و نتوانست بر جریان انقلاب‌ها اثرگذار باشد. این وضعیت، ناشی از وابستگی الازهر به نهاد دولت در مصر است. از زمان تأسیس توسط فاطمیون، رابطه الازهر و حکومت‌های مصری فراز و نشیب‌های زیادی را پشت سر گذاشته است. مهم‌ترین تحول در سیر روابط دولت و الازهر، در زمان جمال عبدالناصر به وقوع پیوست.

آنچه عبدالفتاح السیسی به دنبال آن است نمایش این موضوع است که شرایط تحت کنترل قرار دارد. درواقع از آنجایی‌که مصر امروز در بُعد داخلی، خصوصاً وضعیت اقتصادی، از بحران چهار سال رکود رنج می‌برد، به همین دلیل حکومت نظامیان سعی دارند با اقدامات نمایشی به شهروندان نشان دهند که نظم در کشور برقرار و وضعیت در حال بهبودی است. اما این اقدامات فقط برای توده شهروندان مصری هست و نخبگان و نهادهای سیاسی تأثیرگذار به این اقدامات نظامیان واکنش نشان داده و آن را نوعی تغییر ویترین السیسی برشمرده‌اند.

دادگاه مصر در آخرین روز از ژانویه 2015 در حکمی، گردان‌های عزالدین قسام را به دلیل آنچه "دست داشتن در اقدامات تروریستی در صحرای سینا" اعلام شده، "گروهی تروریستی" معرفی کرد. این نخستین بار نیست که دادگاهی در مصر چنین احکامی را در خصوص جنبش حماس صادر می‌کند و با توجه به شرایط ملتهب موجود در آن منطقه، آخرین بار نیز نخواهد بود. نکته جالب اینجاست هیچ مدرک معتبری مبنی بر دست داشتن گردان‌های قسام در حوادث سینا موجود نیست و رأی دادگاه صرفاً بر اساس حدسیات و ادعاهای نظامیان و سیاسیون مصری صادر شده است.

غرب باید واقف باشد که امروزه مصر ضمن اینکه با چالش‌های درونی اعم از سیاسی، اقتصادی و اجتماعی روبرو هست، در بُعد امنیتی هم از داخل در تهدید است و هم‌مرزهای شرقی و غربی آن با یک خلأ و بحران ناامنی مواجه شده‌اند و در این میان درگیری‌های داخلی در لیبی موجب سرریز شدن بحران به مصر شده است. لذا اقدامات مصر در عرصه سیاست خارجی و تمایل به روسیه را در همین راستا و تأمین تسلیحاتی که یکی از جنبه‌های آن هست باید در نظر گرفت.

اگر چه تحولات یک سال اخیر نشان از کوتاه‌آمدن قطر از مواضع خود و همچنین موفقیت سیاست‌های برادر بزرگ در منطقه می‌باشد، اما شواهد گویای این است که قطر با استفاده از ظرفیت‌های خود می‌تواند در موقعیت‌ها و شرایط دیگری ایفای نقش نماید؛ به‌ویژه اگر در سازه‌ی حکومتی برادر بزرگ (عربستان) تغییراتی حاصل گردد، این کشور کوچک جزیره‌ای خواهد توانست در صفحه‌ی شطرنج سیاست، مهره‌ها و بازیگران خود را با استفاده از مهره‌های اخوانی و به پشتوانه‌ی پول‌های نفت و گاز و رسانه به کار گیرد.

حکم تبرئه مبارک و نزدیکان وی فرصت مناسبی برای انقلابیون مصری است که بار دیگر در جهت تصحیح مسیر انقلاب گامی اساسی برداشته و با درس‌آموزی از اشتباهات گذشته بستر لازم برای شکل گیری یک حکومت مردم سالار را مهیا نمایند.

قاطبه مردم سیناء نسبت به اسرائیل بسیار بدبین هستند و دشمنی شدیدی با این رژیم دارند. اسرائیل نسبت به گسترش حرکت‌های جهادی در سیناء و به خطر افتادن امنیت خود از جانب مرزهایش با مصر احساس نگرانی می‌کند. سیناء پتانسیل آن را دارد که جبهه جدیدی را علیه اسرائیل به راه بیندازد و فکر مقامات صهیونیستی را به خود مشغول سازد.

روزنامه‌ی "الشرق الاوسط" اخیراً از تماس تلفنی "بندر بن سلطان" مشاور ویژه‌ی پادشاه عربستان با السیسی خبر داد. در این تماس، بندر نسبت به رویکرد دولت مصر در قبال تحولات عراق ابراز نارضایتی کرده و اذعان داشت که در صورت عدم تجدید نظر در مواضع خود نبایستی هیچگونه چشم‌داشتی نسبت به دریافت کمک‌های اقتصادی و سیاسی و... از سوی عربستان سعودی داشته باشد.

Noskhe Jadid

آخرین مطالب